EÇE’nin fayda-maliyet analizinin yapılması öncelikle fayda ve maliyetlerin ortaya konulmasını gerekli kılmaktadır. Fayda ve maliyetler çeşitli kriterlere göre, örneğin belirli politikalara veya faydalanan gruplara göre gruplandırılabilir. Çeşitli araştırmalardan elde edilen bulgularla oluşturulan fayda-maliyet tablosu aşağıda sunulmaktadır:
| Etkinin Türü |
Potansiyel Fayda |
Potansiyel Maliyet |
| Çoçuk Üstündeki Etkiler |
| Çok önemli olan ilk yıllarda çocukların gelişimini teşvik eder. |
İlk yıllarda çocukların beyinsel ve sosyal gelişiminin artması çocuğun okula daha hazır olmasını sağlayarak uzun vadede beceriler, gelir, üretkenlik ve ekonomik büyüme, çocuk suçlarında ve suç işlenmesinde azalma, daha iyi sağlık, daha yüksek vergi gelirleri ve daha iyi birer vatandaş olma gibi getiriler sağlayabilir. |
Kaliteli EÇE’nin sağlanması için gereken kaynakların maliyeti. Ayrıca daha yüksek vergilendirmenin getireceği daha yüksek maliyetler. |
| Çocuklar için yüksek kalitede ve aile dışında bakım sağlar. |
Konusunda eğitimli ve çocuk bakımına kendini adamış profesyonel kişilerin sağlayacağı kaliteli ve lisanslı bakım, çocuklar için mevcut pek çok gayri resmi düzenlemeden daha iyidir. Yetersiz gelir veya çocuk bakımının kalitesini doğru şekilde değerlendirememe nedeniyle çok sayıda anne babanın yetersiz çocuk bakımını tercih ettiği yolunda kanıtlar bulunmaktadır. |
Daha yüksek kalitede çocuk bakımı hizmetleri sunmak için gereken ilave kaynakları maliyeti. |
| Çocuklar için yaşama daha eşit bir şekilde başlama fırsatı sağlar. |
Çoğu ilerlemiş toplumun temel değerlerinden biri olan eşitliği destekler. Bütün çocuklar aynı miktarda EÇE’den faydalanabilir. Özellikle düşük gelirli ailelerden gelen çocuklar büyük fayda görür. |
|
| Anneler ve Aileler Üstündeki Etkiler |
| Çalışan annelerin uğradığı vergi ayrımcılığına son verir. |
Vergilendirilebilen gelirden çocuk bakımı maliyetlerini düşmeye izin verilmemesi, annelerin işgücüne katılmalarını azaltan bir vergi eşitsizliğine yol açmaktadır. Artan kamu harcamaları bu etkiyi azaltacaktır. İşe yeni alınan kişilerden devletin daha fazla vergi geliri sağlamasıyla toplum artan verimliliği paylaşmış olur. |
Vergiden düşme şu anda çalışan annelerden elde edilen vergi gelirlerini azaltacaktır. Annelerin çalışması ise hane içinde üretimi azaltacaktır. |
| Genç ailelere harcamaların yüksek, gelirlerin ise düşük olduğu dönemde destek sağlanmış olur. |
Anne-babaların genç olduğu dönemde EÇE maliyetlerinin devlet tarafından karşılanıp yaşları ilerlediğinde daha fazla vergi alınması, anne-babaların iş yaşamı ve çocuklarına dair daha sağlıklı kararlar almalarına olanak veren uzun vadeli bir kredi programı işini görür. |
Genç ailelere yardım yapılması, işyerinde daha aile dostu izin ve sosyal hak politikaları olması doğurganlığı teşvik edip kamu harcamalarının artmasına neden olabilir. |
| Genç kadınların gelecekteki kariyer ve iş beklentilerine dair varsayımları değişir. Toplumun her kesiminde toplumsal cinsiyet eşitliği desteklenir. |
Genç kadınlar eğitim ve diğer insan sermayesi konulu kararları annelerine açık fırsatlar temelinde alırlar. EÇE’yi devletin üstlenmesi annelerin önündeki fırsatları artırarak kızlarının erken yaşta toplumsal cinsiyete değil, beceriye temellenen uzun vadeli insan sermayesi yatırımları yapmalarına olanak verir. |
Kaliteli EÇE ve bakımın, belki ev ziyaretleri programlarını eğitim programlarını maliyeti, sosyal yardım politikaları nda yapılacak değişiklikler. |
| Sosyal yardım ve çocuk bakımı maliyetlerinin iş yaşamını cazip kılmayan etkileri azalır. |
Mevcut ve uzun vadedeki sosyal yardım maliyetleri düşer, çocuk fakirliği etkin bir şekilde azalır, yoksulluk döngüsü sona erer. Gelecekte eğitim ve verimlilik artar, çocukların öz saygısı artar, devletlerin vergi aracılığıyla topladığı gelir artar. |
|
| Topluma Olan Etkiler |
| Çocuklar küçükken toplumda ve eğitimde ortak deneyimler edinirler. |
Sosyal uyumu, iyi bir vatandaş olmayı, göçmen ailelerin topluma entegre edilmesini, davranışsal sosyal veya bilişsel sorunları olan çocukların önceden teşhis edilmesini teşvik eder. Özürlü çocukların entegrasyonu için erken bir temel sağlar. |
Artan vergiler. Ayrıca anne-babalar seçimlerinin azaldığı hissine kapılabilir. |
(Kaynak: Kaytaz, 2005)
Kaytaz - Araştırma Raporu
Fayda-maliyet analizi önemli bir araç olmasına rağmen önemli zorlukları da bulunmaktadır. Başlıca zorluk tüm faydaların ve tüm maliyetlerin parasal olarak ifade edilmesinde karşılaşılan kısıtlardır. Özellikle eğitim projelerinde bu kısıtlar daha da çok hissedilmektedir. Yukarıda belirtilen faydalardan çok azı parasal olarak ifade edilebilmektedir. Bu nedenle fayda-maliyet analizine de çok az sayıda fayda konu olabilmektedir.
Buna göre fayda-maliyet analizinde EÇE’nin üretkenlik ve buna bağlı olarak artan kazanç etkisi fayda, buna yönelik olarak yapılan EÇE yatırımları da maliyet olarak öngörülmekte, hesaplanmakta ve bir fayda-maliyet oranına ulaşılmaktadır.
Fayda-maliyet analizlerinde fayda-maliyet oranının bulunmasında ölçülebilir fayda ve maliyet kavramlarının içeriği farklı olabilmektedir. Ölçülebilir faydalar ve maliyetler eğitimin yanı sıra sağlık ve istihdam statüsü gibi nitelikleri de kapsayabilmektedir.
Fayda-maliyet analizlerine ilişkin olarak yapılmış iki çalışma Abecedarian Projesi (Masseve Bornett, 2002) ile Perry Okul Öncesi Projesi (Schweinhart, Barnes ve Weikart, 1997)’dir. Her iki proje bir grup çocuğun 27 yaşına gelene dek kişisel ve toplumsal gelişimi ile aileleri ve toplumla olan etkileşimlerini izlemiştir. Fayda-maliyet oranının tahmini değeri Perry Okul Öncesi Projesi için yatırılan her 1 dolara karşı alınan 7 dolar, Abecedarian Projesi için ise 4 dolardır (her bir dolar maliyet karşılığı sağlanan fayda, 7 ve 4 dolar).
Gelişmekte olan ülkelerde EÇE’nin fayda-maliyet analizini içeren çalışmalar sınırlıdır.
Mevcut az sayıda çalışma kurulan senaryolar ile elde edilen sonuçlara sahip bulunmaktadır. Bolivya’da büyük kentlerin gecekondu bölgelerinde yaşayan çocukları hedefleyen PIDI programının fayda-maliyet oranı Vander Gaag ve Ten tarafından 1998 yılında hesaplanmıştır. Alınan hizmetler karşılığında 5 yaş altı çocuk ölümü, ilkokula kayıt oranı ve sınıf tekrarı ile okulu terk oranları ile yapılan hesaplamalarda fayda-maliyet oranı 2.26 olarak bulunmuştur. Kaynak: Bekman,S. & Gürlesel,C.F. (2005). Doğru Başlangıç: Türkiye’de Okul Öncesi Eğitim,( Yayın No. TÜSİAD-T/ 2005-05/396). İstanbul, Türkiye: TÜSİAD. ( sf: 44-47) |
