Ev ziyareti, belirli aralıklarla yapılan ziyaretler yoluyla öğrenmeyi pekiştiren, belirli durumlara ayarlama imkanı tanıyan, yaparak gösterme ve gözlemden sonra anında uygulama ve geri bildirme imkan veren, bir grup ortamında mümkün olmayabilen özel, serbest tartışmaları geliştiren ve çocuğu soyut bir varlık olarak değil de bir çerçeve içinde ele alan, esnek bir eğitim yaklaşımıdır.
Bu özellikler, ev ziyaretini potansiyel olarak çok etkili bir anne-baba destek ve eğitim şekli haline getirir. Ev ziyaretleri sırasında ziyaretçi tarafından çocuğa bir ölçüde doğrudan ilgi gösterilebilir. Ama merkez temelli programların aksine bu ilgi kısa ve daha çok örnek verme şeklinde olur. Ev ziyareti yaklaşımının yoğunlaştığı nokta çocuk değil, anne, baba ya da çocuğa bakan kişidir.
Merkez temelli alternatiflerle kıyaslanınca ev ziyaretleri programlarının maliyeti göreli olarak düşük olabilir. Ancak anne-baba eğitimin başka türleriyle karşılaştırılınca ev ziyaretleri pahalı veya zaman ve emek yoğundur. Kısıtlı kaynaklar dikkate alınınca büyük ölçekte genişletilmesi zor olabilir. Bununla birlikte eğer ev ziyareti bireyselleştirilmiş ilgide dolayı diğer anne-baba eğitimi program yaklaşımlarından daha etkiliyse, fazladan yapılacak bir yatırım hakkı sayılabilir. Ayrıca daha önceden yerleşik ek unsurların da katılabileceği ev ziyareti sisteminin olup olmamasına (tarımsal uzantı veya sağlık gibi alanlarda) bağlı olarak maliyetler çok büyük farklılık gösterecektir. Harcamalar aynı zamanda bir ziyaretçinin sorumlu olduğu ailelerin sayısı, ziyaretin sıklığı ve süreleri, katılanların dağınık veya toplu yerleşime sahip olması, ziyaretçinin nitelikleri (ve dolayısıyla da ücreti) ve kurulmuş olan denetim yapısına bağlıdır. Özellikle ihtiyaç içinde olan aileleri seçmek, maliyetleri düşürebilir.
Ev ziyareti sırasında iletişim yüz yüze olduğu için bu yaklaşımın başarısı büyük ölçüde ziyaretçinin kişiliğine dayanır. Kendi evinde bir uzman sayılması gereken anne babanın yerini geçici olarak alan bir ziyaretçi görüntüsünden kaçınılmalıdır. Ziyaretçiler, kocanın meskene girilmesine karşı çıktığı, büyükanne-büyükbaba veya kayınvalidelerin çocuk yetiştirme hakkında son söze sahip oldukları durumlarda onlarla çatışmaya girmemek için hazırlıklı olmalıdırlar. Bir çok ortamda ev ziyaretleriyle ilgili deneyim, bu yaklaşımın aşağıdaki koşullarda en iyi sonucu verdiğini göstermiştir:
- Belli aralıklı grup toplantıları ile birleştirildiği zaman,
- Yalnızca anneleri değil, bütün aile üyelerini işin içine aldığı zaman,
- Ziyaret, belirsiz veya soyut noktalar yerine somut, sorun veya eylemlerde yoğunlaştığı zaman,
- Önceden belirlen çözümler ve ‘formüller’ yerine, çözümlerin özel durumlara yanıt olarak birlikte bulunduğu zaman.
Deneyimler, yarı uzmanların ev ziyaretçisi rolünde çok etkili olabileceklerini de göstermiştir.
| İsrail'den Bir Örnek: HIPPY |
HIPPY, 1969 yılında ev temelli eğitim aktivitelerinin düşük eğitim seviyesi olan anneler ve okul öncesi dönemdeki çocukların üzerindeki etkilerini incelemek amaçlı bir deney olarak tasarlanmıştır. Altta yatan varsayım- evde eğitimin çocukların öğrenme becerilerini geliştirdiğidir.
Popülasyon
Hedef popülasyon İsrail'e Asya ve Afrika’dan yeni göç etmiş çocuklardır. Bu popülasyonun okulu terk oranı oldukça yüksek bulunmuştur. Bu durum çocukların öğrenmekte zorlandıklarını ve ev ortamlarının okulda başarılı olmak için gerekli deneyimleri sağlamadığını göstermiştir. Ebeveynler eğitim düzeyi düşük bireylerdir ve evde öğretme rolüne ilişkin yetersizlik duyguları vardır. Aileler genelde geniş ailelerden oluşmuştur ve annelerin çoğu ev dışında çalışmamışlardır. Okuma yazma oranı düşük bulunmuştur, ancak her evde en az bir okur yazar kişi bulunmuştur.
Hedef
HIPPY, okul öncesi çocukların, okul öncesi öğretmenler tarafından beklenen tutumları, bilgi ve becerileri edinmelerini sağlayan ev temelli eğitim yoluyla bilişsel becerilerinin gelişimini hedeflemektedir. Program ayrıca, ebeveynlerin çocuklarının okul öncesi deneyimlerine ilişkin yeterlilik ve kontrol duygularına müdahale etmektedir.
Kaynak
HIPPY ilk olarak yurt dışından bir fonla gerçekleştirilmiş alan çalışması olarak başlatılmıştır. Servisin ulaştırılması ve eğitimcilerin eğitilmesi de dahil olmak üzere tüm program Ulusal Yahudi Kadınlar Birliği (The National Council of Jewish Women (NCJW) Research Institute for Innovation in Education) Eğitimde Yenilik Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilmiştir.
Süre
HIPPY çocukların 3 yaşındayken başladıkları, 3 yıllık bir programdır. İsrail’de çocukların % 90’ı 3 yaşında okul öncesi kuruma gitmektedirler ve okula 6 yaşında başlamaktadırlar. 5 yaşında ise ücretsiz ve mecburi okul öncesi kuruma gitmektedirler. HIPPY sayesinde ebeveynler çocukları okul sistemine başladıktan sonra da eğitimci rollerinin önemine ilişkin farkındalık kazandırmaktadır.
Yoğunluk
Ebeveynler hem evde hem de grup toplantılarında eğitim almaktadırlar. Her iki ortamda da ebeveynlere çocuklarıyla uygulamak üzere özel aktiviteler verilmektedir. Haftanın 5 günü günde 20 dakika bu aktivitelere ayrılması istenmektedir. Ebeveynlerin çocuklarıyla etkileşimleri ev ortamında gözlenmektedir ve gerektiğinde bireysel yönlendirmeler yapılmıştır. Grup toplantılarında ebeveynler izlenimlerini ve deneyimlerini paylaşmakta ve eğitime katkı yaptıklarını hissetmektedirler. Ayrıca, bu toplantılarda yarım saat ebeveynlerin rollerine ilişkin bilgi ve anlayışlarını değiştirecek destek sağlanmaktadır. Bu toplantılar profesyonel bir koordinatör tarafından yönetilmektedir.
Kadro/Eğitimciler
HIPPY mümkün olduğu kadar kamu personelini kullanmaya çalışan kamu temelli bir programdır. HIPPY’nin şartlarını/koşullarını yerine getiren bir program koordinatörü seçilmektedir ve bir haftalık eğitim öncesi programdan geçmektedirler. Koordinatör ise ev ziyaretlerini gerçekleştirecek paraprofesyonelleri seçmektedir. Bu eğitimden sonra, koordinatör hedef anneler arasından paraprofesyonel ev ziyaretçilerini seçmektedir. Seçilen ev ziyaretçileri kısa bir eğitimden ve haftalık, 4 saatlik hizmet içi eğitimden geçmektedirler. Haftalık oturumlarda, önceki haftaki işe ilişkin rapor vermekte ve bir sonraki haftaya hazırlanmaktadırlar. Ailelerle yapılacak çalışmalara ilişkin sorunlar, konular tartışılmaktadır.
Ev ziyaretçileri aileleri haftada bir kez görmektedir. Görüşmeler bir hafta ev ziyareti, bir hafta grup toplantısı şeklinde dönüşümlü olarak gerçekleşmektedir. Program koordinatörleri merkezi HIPPY ofisinden bir temsilci tarafından eğitilmektedir. Koordinatörler işlerini tartışmak, ailelere dağıtılacak materyalin üzerinden geçmek ve ev ziyaretçilerinin programlarını planlamak için haftalık toplantılar yapmaktadırlar. Hem ev ziyaretçileri hem de koordinatörler yaptıkları işlerin yazılı kayıtlarını tutmaktadırlar. Bu kayıtlar ise üniversitede merkezde istatistiksel veriler olarak tutulmaktadır.
Tüm düzeylerde eğitim role girme yöntemi ile yürütülmektedir. Bu yöntem düşük eğitim seviyesinden gelen aileler ve çocuklarıyla çalışmak için mükemmel bir yol olmaktadır. Role girme konuşmaktan çok hareketi öne çıkarmaktadır, somuttur ve oyuna benzer bir tempoda gitmektedir. Anneler ve ev ziyaretçileri dönüşümlü olarak anne ve çocuk rolüne girmektedir. Bu şekilde hatalar ve yanlış anlaşılmalar doğal bir şekilde halledilmektedir. Korkutucu olmayan bu yöntemle yeni davranış edinme katılımcıların öğrenen çocukla özdeşim kurmalarını sağlamakta ve çocuklarına olan duyarlılıklarının artmasına sebep olmaktadır.
Ev ziyaretçilerinin konumu değerlidir. Yüksek statülü bir işte (öğretmen) çalışmaktadırlar, esnek çalışma saatleri olabilmekte, sürekli ve devamlı eğitim yoluyla kendilerini geliştirme imkanı bulmaktadırlar. HIPPY mesleki tükenmişliği önlemek ve toplumdan başka kişilerin de ev ziyaretçisi olabilmelerine olanak sağlamak için programda 3- 4 yılını geçiren ev ziyaretçilerinin başka iş bulmalarını desteklemektedir. Program koordinatörleri ev ziyaretçilerinin programdan ayrılmaya hazırlamaktan sorumludurlar. Yeni iş bulmalarına yardımcı olmaktadırlar.
Aktiviteler
HIPPY aktiviteleri düşük eğitim seviyesi olan ailelerin çocuklarıyla uygulayabileceği bir eğitim programı olma özelliğindedir. Yazılı aktivite yönergeleri sayesinde, anneler çocuklarıyla başarılı bir şekilde etkileşime geçmektedirler. HIPPY aktivitelerine ilişkin planlama kararları neyin önemli, neyin mümkün, neyin işe yarar olduğuna ilişkin beş kriter üzerinden alınmaktadır.
Bu kriterler şöyledir:
- Aktivite katılan çocukların gelişim düzeylerine uygundur. Çocuklar arasında gelişimsel farklar olması olası olduğu için 6 aylık bir kronolojik yaş aralığına uygun aktiviteler seçilmektedir. Her aktivitenin parçaları farklı gelişim düzeyindeki çocuklara uygun olması için adım adım tasarlanmıştır. Yavaş öğrenenler kendi hızlarında öğrenebilmekte, hızlı öğrenenler ise başarı duygusunu yaşayabilmektedir.
- Aktivite çocuğun potansiyel okul başarısına katkı sağlayacaktır. HIPPY aktiviteleri üç geniş bilişsel alanda odaklanmıştır: dil, algısal ve duyusal ayrıştırma, problem çözme. Bu alanlar çocuğun öğrenmesinde birincil derecede önemli olduğu için aktiviteler her üç alanı da mümkün olduğunca vurgulamaktadır.
- Aktivite çocuk için çekicidir. Çocuklar aktiviteden keyif almıyorlarsa veya yapmak istemiyorlarsa, bu anne-çocuk arasında çatışmaya yol açabilir ve aktivitelere ilgi düşebilir. Çocukların bazı aktivitelerden diğerlerine göre daha fazla keyf alacağını bilerek, HIPPY aktivitelerin çoğunun tam çocukların ilgisini çekecek şekilde düzenlenmesine büyük özen göstermektedir.
- Aktivite evde materyal kullanmadan veya çok sınırlı materyal kullanılarak yapılabilmelidir. Annelerin programı uygularken istekli olmaları ve aktif olarak katılımlarını sağlamak için, HIPPY “bu işi yapabileceklerini” vurgulamaktadır. Bu mesaj tüm materyaller yoluyla pekiştirilmektedir. Aktivite ve hikaye kitapları basit ve ucuzdur. Aktivitelerin çoğu evde sınırlı alanın varlığını göz önüne almaktadır ve evde bulunan mobilya, mutfak aletleri gibi en yoksul evlerde uygulanabilir şekildedir.
- Aktivite anne tarafından anlamlı bulunmalıdır. Aktivite ve okul öğretmenleri tarafından beklenen beceri arasındaki ilişki annelere net olarak açıklanmaktadır ve her aktiviteyi ciddiye almaları sağlanmaktadır. Örneğin; karalamak/çizgi çizmek (scribble) yazı yazmayı öğrenmeden önce çok önemli olsa da, bir çok anne bunu ciddiye almamaktadır. Sonuç olarak, HIPPY çocuğun kağıt ve kalem, boya gibi yazıcı aletler üzerindeki kontrolünü arttırıcı yönlendirici aktiviteleri vurgulamaktadır. Bu şekilde, HIPPY annelerin katılımını sağlamakta ve çocukların bu aletleri nasıl kullanacaklarına ilişkin onları eğitmektedir. Anneler karalama/çizgi çizme de dahil olarak çocukların yazma becerilerine nasıl farklı yollarla yardımcı olacaklarını öğrenmektedirler (Lombard, 1992a).
Programın 4 Temel Özelliği
HIPPY, ev temelli erken çocukluk eğitiminin üç önemli özelliğini ortaya koymaktadır- toplum/kamu (community) temelli, kültürel duyarlılığa sahip ve düşük maliyetlidir. Kaynaklar :
Lombard, A. (1997). Two home based programs for early child education. In M. E. Young (Ed.), Early Child Development (pp. 273-286). Washington: Elsevier Science.
Myers, R. (1996). Hayatta kalan oniki. (N. Koşar, çev.). İstanbul: Anne Çocuk Eğitim Vakfı Yayınları (orijinal çalışma 1992 yılında basılmıştır). | 
